Konopie to roślina o bogatej przeszłości, której obecność na ziemiach polskich sięga tysięcy lat. Choć współcześnie temat ten budzi sporo kontrowersji, konopie przez wieki odgrywały istotną rolę w rolnictwie, medycynie i kulturze. Jak kształtowała się ich historia w Polsce na przestrzeni epok?
Wprowadzenie
Opowieść o konopiach w Polsce to historia ich wielorakiego zastosowania – od pradawnych rytuałów i leczenia, przez dynamiczny rozwój handlu w czasach świetności Rzeczypospolitej, aż po okres PRL-u, kiedy ich status prawny stał się kwestią sporną. Badania wykazały, że konopie były obecne na terenie Europy już w epoce brązu, a ich znaczenie w polskim społeczeństwie zmieniało się wraz z biegiem dziejów. Jakie były najważniejsze punkty zwrotne w tej niezwykłej historii?
Czasy przed naszą erą
W okolicach Izbicy Kujawskiej, między Koninem a Włocławkiem, naukowcy odkryli przed laty kamienne struktury, które często określane są mianem „polskich piramid”. Choć ich rozmiar jest mniejszy niż egipskich odpowiedników, wiek tych budowli datuje się na co najmniej tysiąc lat przed powstaniem piramid w Gizie.
Warto w tym kontekście zaznaczyć, że według badań konopie pojawiły się w Europie około 1400 r. p.n.e. za sprawą Scytów.
Jednym z najbardziej fascynujących odkryć było odnalezienie wewnątrz tych struktur szkieletów dwóch mężczyzn – 35-latka i 50-latka – których czaszki nosiły ślady zabiegów trepanacji. Jeden z nich przeszedł taki zabieg aż cztery razy. Co jeszcze bardziej intrygujące, w pobliżu znaleziono nasiona konopi indyjskich, co skłoniło naukowców do przypuszczenia, że osoby poddawane operacjom mogły być znieczulane dymem z palonych liści tej rośliny.
Czasy Jagiellonów
O konopiach na ziemiach polskich wspomina również relacja Giulio Ruggieriego pt. „Sprawozdanie ze stanu Królestwa Polskiego złożonego świętemu Piusowi V Papieżowi na dworze Zygmunta Augusta za swoim powrotem z Polski r. p. 1568”. Ruggieri, który pełnił funkcję nuncjusza papieskiego, koncentrował się w swoim raporcie na znaczeniu portu w Gdańsku, wymieniając konopie jako jedno z kluczowych dóbr eksportowych. Zaledwie rok później miało miejsce zawarcie Unii Lubelskiej (1569), która doprowadziła do powstania Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Ciekawostką jest również teoria, według której nazwa jednej z dzielnic Gdańska – Oliwa – mogła wywodzić się od oleju konopnego, który po przypadkowych wyciekach ze statku długo utrzymywał się na powierzchni.
Wzmianki w literaturze
Znaczenie konopi w dziejach Polski można dostrzec również w literaturze, o czym mogliby zaświadczyć tacy twórcy jak Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Henryk Sienkiewicz, Mikołaj Rej i, rzecz jasna, Maria Konopnicka.
Adam Mickiewicz, określany mianem wieszcza narodowego, wspominał o konopiach kilkukrotnie, m.in. w „Panu Tadeuszu”, gdzie odnosił się do ich roli w rolnictwie i włókiennictwie: „A na nich co rok siać będę / Same lny, same konopie.” oraz „Z konopi ktoś zrobi nici”. Pojawia się także żartobliwe odniesienie do ukrywania się wśród krzaków konopi: „Skacze skryć się w konopiach bezpieczniej niż w chruście” czy „Gdy ich rząd śledzi w lasach, siedzą śród konopi.”
Juliusz Słowacki, choć nie wspominał bezpośrednio o konopiach w swoich utworach, znany był z eksperymentowania z substancjami psychoaktywnymi. Jego list do matki z 15 czerwca 1837 roku wspomina o pamiątce z podróży z Bejrutu do Livorno – fajce wodnej, narzędziu najczęściej kojarzonym z paleniem konopi.
W „Potopie” Henryka Sienkiewicza znajduje się natomiast wzmianka o spożywaniu konopi w celu poprawy jasności umysłu: „Radziłem mu – mówił – iżby siemię konopne w kieszeni nosił i po trochu spożywał. […] Od tej pory tak mu się dowcip zaostrzył, że i najbliżsi go nie poznają.”
Mikołaj Rej, w swoim dziele „Źwierzyniec”, prawdopodobnie wprowadził do użytku codziennego znane do dziś powiedzenie „wyskoczyć jak filip z konopi”. Oryginalny cytat brzmiał: „Cóż wżdy się z nami dzieje, iż tak nic nie dbamy, / Jako filip w konopiach prawie ulegamy.” Co ciekawe, „filip” nie odnosi się do imienia, lecz do staropolskiego określenia na zająca.
Maria Konopnicka natomiast przestrzegała przed konopiami w wierszu dla dzieci z końca XIX wieku: „Tu się kryje biała chata, / tu słomiany dach, / przy niej wierzba rosochata, / a w konopiach strach.”
PRL
Okres międzywojenny przyniósł wiele kontrowersji i działań zmierzających do delegalizacji konopi na świecie, głównie za sprawą presji ze strony Stanów Zjednoczonych. Tymczasem w Polsce w 1960 roku odnotowano największą uprawę konopi siewnych w XX wieku – według Rocznika Statystycznego 1971 zajmowały one obszar około 30 tys. hektarów. Można przypuszczać, że nauka radziecka nie była skłonna kopiować polityki USA w tym zakresie, ostatecznie jednak, w 1985 roku w PRL-u zakazano hodowli konopi bez odpowiednich zezwoleń. Co ciekawe, źródła z tamtego okresu wskazują, że Polska Ludowa była dość liberalna wobec konsumentów konopi indyjskich.
Chociaż transformacja ustrojowa i przejście do gospodarki rynkowej spowodowały spadek zainteresowania uprawą konopi, lata 90. przyniosły pierwsze inicjatywy na rzecz legalizacji marihuany w Polsce.
Podsumowanie
Historia konopi w Polsce, licząca ponad 3000 lat, pełna jest niezwykłych wydarzeń, dynamicznych zwrotów akcji i niekiedy błędnych przekonań, które jednak ukształtowały obecne podejście do tej rośliny.
W skali globalnej Polska konsekwentnie wdraża regulacje dotyczące konopi – od 2017 roku medyczna marihuana jest dostępna na receptę, a w 2022 roku zwiększono dopuszczalny poziom THC w legalnych produktach z 0,2% do 0,3%. Daje to nadzieję na dalsze zmiany, których ukoronowaniem mogłaby być pełna legalizacja konopi do celów rekreacyjnych.
Źródła
- https://420polska.pl/dziejekrzakow-konopie-i-ich-przedziwne-wlasciwosci-w-klasyce-polskiej-literatury/
- https://420polska.pl/konopie-jako-towar-eksportowy-rzeczpospolitej-obojga-narodow/
- https://biokonopia.pl/blog/post/1-cytaty-z-polskiej-literatury-na-temat-konopi
- https://hempking.eu/pl/konopie-w-literaturze-polskiej-odniesienia-i-przyslowia/
- https://hyperreal.info/info/slowacki-krasinski-i-uzywki-co-zazywali-polscy-wieszczowie
- https://rudaweb.pl/index.php/2016/06/20/lecznicza-marihuana-w-polskich-piramidach/
- https://sklepsativa.pl/historia-konopi
- https://wolnekonopie.org/2011/10/historia-konopi-siewnej-w-polsce/


